تأثیر لبنیات بر هورمون‌های تیروئید: بررسی علمی، مزایا و معایب مصرف لبنیات و نقش منابع گیاهی

5 روز ago

5 minutes read

غده تیروئید یکی از مهم‌ترین سازوکارهای تنظیم‌کننده سوخت‌وساز بدن است. هورمون‌های اصلی این غده، یعنی تیروکسین (T4) و تری‌یدوتیرونین (T3) نه تنها سرعت متابولیسم بدن را تنظیم می‌کنند، بلکه در کنترل دمای بدن، رشد مغزی، سلامت قلب، هضم غذا و خلق‌وخو نیز نقش دارند. حتی کوچک‌ترین اختلال در عملکرد تیروئید می‌تواند پیامدهایی گسترده در سلامتی فرد داشته باشد.

یکی از نکات کمتر بررسی‌شده در زمینه سلامت تیروئید،نقش رژیم غذایی و به‌ویژه مصرف لبنیات و محصولات حیوانی است. این مقاله به بررسی علمی سؤال‌های زیر می‌پردازد:

مصرف لبنیات چگونه می‌تواند بر هورمون‌های تیروئید تأثیر بگذارد؟
چه مضراتی ممکن است از مصرف محصولات حیوانی برای تیروئید وجود داشته باشد؟
منابع جایگزین گیاهی چه مزایایی دارند و چگونه می‌توانند به سلامت تیروئید کمک کنند؟

۱. نقش لبنیات در تأمین مواد مغذی مرتبط با تیروئید

لبنیات، خصوصاً شیر و فرآورده‌های آن مانند ماست و پنیر، یکی از منابع غذایی مهم در رژیم‌های معمول غذایی است و مواد مغذی مختلفی از جمله کلسیم، ویتامین D، ویدئین، سلنیوم و پروتئین را تأمین می‌کند. چند نکته مهم در مورد لبنیات و تیروئید عبارت‌اند از:

الف) ید و هورمون‌های تیروئید

ید یکی از مواد ضروری برای تولید هورمون‌های تیروئید است. در بدن انسانی، هورمون‌های T3 و T4 تنها در حضور ید ساخته می‌شوند. کمبود ید می‌تواند منجر به کاهش تولید این هورمون‌ها شود و باعث توسعه کم‌کاری تیروئید یا گواتر (بزرگی غده تیروئید) گردد.

لبنیات، به‌ویژه شیر گاو، به‌طور طبیعی منبع قابل توجهی از ید در رژیم غذایی بسیاری از جوامع به شمار می‌آید. یک لیوان شیر می‌تواند بخش قابل توجهی از نیاز روزانه ید را تأمین کند.

ب) متغیر بودن ید در لبنیات

جالب است بدانید که مقدار ید موجود در شیر لبنی بسته به عوامل متعددی مانند منطقه جغرافیایی، شیوه نگهداری دام، فصل و نوع فرآوری محصول تفاوت دارد. این به این معناست که حتی در رژیم‌های شامل لبنیات، مقدار ید دریافتی می‌تواند نامطمئن باشد، به‌خصوص در کشورهایی که نمک یددار به‌طور عمومی مصرف نمی‌شود.

ج) مصرف لبنیات و فعالیت غده تیروئید

مطالعات نشان می‌دهند که مصرف لبنیات می‌تواند منبع اصلی ید در رژیم غذایی بسیاری از مردم باشد و تغییر در مصرف آن (مثلاً جایگزین کردن با شیرهای گیاهی فاقد ید) ممکن است سطح ید و در نتیجه سطح هورمون‌های تیروئید را تغییر دهد.

۲. آیا لبنیات مستقیماً بر هورمون‌های تیروئید تأثیر می‌گذارد؟

الف) نقش ید در تولید هورمون‌های تیروئید

همان‌طور که گفته شد، ید برای ساخت T3 و T4 ضروری است. کاهش دریافت ید (که ممکن است در رژیم‌هایی با مصرف کمتر لبنیات و غذاهای دریایی رخ دهد) می‌تواند باعث کاهش سنتز این هورمون‌ها شود.

ب) مطالعات مرتبط با رژیم‌های گیاهی و تیروئید

تحقیقات جمعیتی نشان می‌دهند که افرادی که رژیم‌های گیاهی یا نیمه‌گیاهی دارند (شامل افرادی که کمتر یا اصلاً غذاهای حیوانی مصرف نمی‌کنند) ممکن است ریسک کمی بالاتری از کم‌کاری تیروئید نسبت به افرادی با رژیم‌های غیرگیاهی داشته باشند، گرچه این مسئله پیچیده و نیازمند تحقیقات بیشتر است.

ج) مصرف سویا و ترکیبات گوترین

برخی از منابع قدیمی پیشنهاد داده‌اند که سویا و محصولات مشابه ممکن است حاوی ترکیباتی باشند که اثراتی مشابه با گوترین‌ها دارند (مواد غذایی که می‌توانند تأثیراتی در فعالیت تیروئید داشته باشند). ولی غالب تحقیقات انسانی مدرن ارتباط واضح و معنی‌داری میان مصرف سویا و اختلالات تیروئیدی در افرادی که ید کافی دریافت می‌کنند پیدا نکرده‌اند.

۳. مضرات مصرف محصولات حیوانی برای تیروئید و دیگر جنبه‌های سلامتی

بسیاری از نگرانی‌ها درباره مصرف محصولات حیوانی به نکات زیر مربوط می‌شود:

الف) عدم تحمل لاکتوز و التهاب

برای گروه قابل توجهی از انسان‌ها (برخی تخمین‌ها تا ۶۵٪ جمعیت جهان)، لاکتوز موجود در لبنیات باعث ناراحتی گوارشی و التهاب می‌شود، که این التهاب ممکن است بر وضعیت کلی سلامتی تأثیر بگذارد و در کسانی که خودایمنی تیروئید دارند، علائم را تشدید کند.

ب) هورمون‌های غیرطبیعی و افزودنی‌ها

لبنیات صنعتی ممکن است حاوی هورمون‌های رشد و استروژن‌های طبیعی باشد که با فرآورده‌های حیوانی وارد بدن می‌شوند؛ برخی متخصصان نگران‌اند که این ترکیبات می‌توانند پاسخ‌های هورمونی را دستخوش تغییر کنند.

ج) ریسک التهاب و بیماری‌های مزمن

مصرف بالای محصولات حیوانی پرچرب به‌طور کلی با افزایش ریسک التهاب مزمن، بیماری‌های قلبی-عروقی، برخی سرطان‌ها و مقاومت به انسولین مرتبط است. این فاکتورها می‌توانند به‌طور غیرمستقیم بر عملکرد سیستم‌های غدد درون‌ریز بدن نیز تأثیر بگذارند.

۴. مزایای مصرف منابع جایگزین گیاهی برای تیروئید و سلامت عمومی

اگرچه حذف کامل لبنیات باید با توجه به نیازهای فردی و تحت نظارت متخصص انجام شود، منابع گیاهی می‌توانند فواید زیادی برای سلامتی فراهم کنند:

الف) رژیم‌های گیاهی و کاهش التهاب

مصرف بیشتر میوه‌ها، سبزی‌ها، آجیل‌ها و دانه‌ها به کاهش التهاب مزمن کمک می‌کند. این کاهش التهاب در بسیاری از بیماری‌های خودایمنی، از جمله برخی اختلالات تیروئیدی، می‌تواند مفید باشد.

ب) تأمین مواد مغذی ضروری

منابع گیاهی غنی از سلنیوم، زینک، آنتی‌اکسیدان‌ها و فیبر هستند. این مواد نه تنها برای سلامت تیروئید بلکه برای تعادل هورمونی کلی بدن مفید هستند.

البته باید به ید توجه ویژه‌ای داشت، زیرا منابع طبیعی گیاهی به‌ندرت ید کافی دارند؛ بنابراین اگر فرد لبنیات و غذاهای دریایی را حذف کند باید از نمک یددار، جلبک دریایی یا مکمل‌های مناسب استفاده کند تا دچار کمبود ید نشود.

ج) کنترل وزن و متابولیسم

رژیم‌های گیاهی سالم معمولاً کالری کمتر و فیبر بیشتری دارند، که می‌تواند به کنترل وزن، بهبود حساسیت به انسولین و کاهش ریسک بیماری‌های مزمن کمک کند. تیروئید سالم و متعادل نیز در این روند نقش مهمی دارد.

۵. توصیه‌های عملی برای حفظ سلامت تیروئید در رژیم غذایی

بر اساس شواهد علمی و توصیه متخصصان، برای حفظ سلامت تیروئید باید به موارد زیر توجه کرد:

اطمینان از دریافت کافی ید
نمک یددار، غذاهای دریایی، جلبک دریایی و در صورت لزوم مکمل‌ها می‌توانند منابع مناسبی برای تأمین ید باشند.

تعادل مصرف لبنیات
اگر لبنیات را مصرف می‌کنید، نوع کم‌چرب و طبیعی (بدون افزودنی) انتخاب کنید و از مصرف فرآورده‌های پرچرب خودداری کنید.
جایگزین‌های گیاهی غنی از مواد مغذی
سویا، بادام، بادام‌زمینی، دانه‌های چیا و کنف، سبزیجات برگ‌سبز و غلات کامل به تأمین فیتونوترینت‌ها و مواد معدنی کمک می‌کنند.
رژیم متعادل و تنوع در منابع غذایی
هیچ رژیمی برای همه افراد مناسب نیست؛ مهم است که رژیم غذایی شما تنوع داشته باشد و نیازهای فردی شما را برآورده کند.

۶. نتیجه‌گیری

لبنیات می‌تواند منبع قابل توجهی از ید و دیگر مواد مغذی باشد که برای تولید هورمون‌های تیروئیدی لازم است؛ اما مقدار این مواد در لبنیات متغیر است و مصرف محصولات حیوانی ممکن است مشکلات دیگری را ایجاد کند.
جایگزین‌های گیاهی سالم فواید زیادی برای کاهش التهاب و سلامت کلی بدن دارند، اما نیاز به برنامه‌ریزی و توجه به نیازهای خاص مانند دریافت ید و دیگر ریزمغذی‌ها دارند.

به‌طور خلاصه، بهترین مسیر برای سلامت تیروئید، رژیم غذایی متعادل، توجه به نیازهای فردی بدن، و مشاوره با متخصص تغذیه یا پزشک است.