ضعف سیاستگذاری مهمترین گره کور گلخانهداری ایران
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از دانشگاه تهران، پژوهش پژوهشگران دانشکدگان کشاورزی دانشگاه، با تلفیق چهارچوب نظام نوآوری و دانش کشاورزی (AKIS) و تحلیل ساختاری (MICMAC)، ریشههای بنیادین عقبماندگی فناورانه در گلخانههای ایران را شناسایی کرد.
نتایج نشان میدهد که حمایتهای ناکافی سیاستی بهعنوان تأثیرگذارترین مانع، در کنار سه محرک کلیدی دیگر یعنی ضعف در انتقال دانش، ظرفیت محدود تحقیق و توسعه (R&D) و کمبود زیرساختها، بهعنوان عوامل مستقل و ریشهای، عملاً سایر موانع عملیاتی و بازار را شکل میدهند و هرگونه مداخله بدون هدفگذاری این چهار گره اصلی، محکوم به شکست است.
علیاکبر براتی، عضو هیئت علمی گروه مدیریت و توسعه کشاورزی، گفت: بهرغم پتانسیل بالای کشت گلخانهای بهعنوان راهکاری پایدار برای تأمین امنیت غذایی، پذیرش دانش و فناوریهای نوین در این بخش در ایران با چالشهای ساختاری عمدهای مواجه است.
در این پژوهش جامع، با بهرهگیری از نظرات خبرگان صنعت و تلفیق مدل AKIS با تحلیل MICMAC (تحلیل ماتریس اثرات متقابل) به نقشهبرداری از این موانع و شناسایی نقاط اهرمی پرداخته شده است.
وی افزود: در این پژوهش از میان انبوه موانع موجود، تنها چهار متغیر بهعنوان «محرکهای مستقل» (Independent Drivers) شناسایی شدند. این چهار عامل که کمترین تأثیر را از سایر موانع میپذیرند، اما بیشترین تأثیر را بر کل سیستم اعمال میکنند، عبارتند از: حمایتهای ناکافی و ناهماهنگ سیاستی؛ سازوکارهای ضعیف انتقال دانش و فناوری (از مراکز علمی تا مزرعه)؛ ظرفیت محدود تحقیق و توسعه (R&D) در بخش عمومی و خصوصی و دسترسی ناکافی به زیرساختهای حیاتی (از جمله شبکه برق، آب، اینترنت و زنجیره سرد).
عضو هیئت علمی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی اظهار داشت: تحلیل ماتریس اثرات نشان داد که در میان این چهار عامل، «ضعف حمایتهای سیاستی» دارای بالاترین امتیاز تأثیر مستقیم و غیرمستقیم است و بهعنوان مهمترین گره کور سیستم شناخته میشود. سه عامل دیگر در ردهای پایینتر، اما با فاصلهای بسیار نزدیک، در خوشه دوم این محرکهای کلیدی قرار میگیرند.
براتی تاکید کرد: یافتههای این پژوهش هشداری جدی برای برنامهریزان است؛ چراکه این چهار محرک بنیادین، عمدتاً محدودیتهای مرتبط با کشاورزان (مانند دانش فنی و ریسکپذیری) و موانع بازار (نظیر نوسانات قیمت و فروش) را شکل میدهند. بهبیان دیگر، هدفگیری علائم و عوارض پاییندست (صرفاً آموزش به گلخانهدار یا اعطای تسهیلات خرد) بدون اصلاح این ریشههای سیستمی، نهتنها کارآمد نیست، بلکه منابع را هدر خواهد داد.
وی گفت: بر اساس این پژوهش راهکارهای یکپارچهای برای عبور از این بحران ساختاری پیشنهاد میشود که مستقیماً معطوف به چهار محرک اصلی است: ایجاد مکانیسمهای هماهنگی بینبخشی در سیاستگذاری کشاورزی و فناوری؛ توسعه شراکتهای عمومی-خصوصی در حوزه تحقیق و توسعه (R&D) متناسب با اقلیمهای مختلف ایران؛ احداث مراکز نمایشی و مزارع الگویی (on-farm demonstration) در سطح استانها برای انتقال عملی دانش؛ سرمایهگذاری هدفمند در زیرساختهای هوشمند و لجستیک کشاورزی بهویژه در شبکه تأمین انرژی و زنجیره سرد.
این مطالعه با ارائه یک تشخیص سیستمی و کمی از موانع فراروی گلخانهداری ایران، نقاط اهرمی تحول را ترسیم کرده و مسیر گذار از کشاورزی سنتی به صنعت گلخانهای دانشبنیان را برای سیاستگذاران و مجریان بخش کشاورزی هموار میسازد.
منبع خبرگزاری مهر
